گروه دینی و عربی شهرستان نجف آباد

عنوان:

تقویت مهارت خلاقیت

در دانش آموزان

تهیه و تنظیم:

سکینه تقی جراح

کد پرسنلی:

20340109

مدرسه راهنمایی سعدی

زمستان 1387

چکیده

بدون شک آینده هر جا معه ای را خلاقیت افراد آن جامعه می سازد ودر عصر دانایی محوری کشوری می تواند جایگاه مطلوب در کهکشان رقابت های اقتصادی فرهنگی واجتماعی را داشته با شد که روی آموزش خلاقیت به دانش آموزان خود سرما یه گذاری کرده باشد زیرا بنا بر نتایج تحقیقا ت مختلف وبر خلاف تصور ها ی غلطی که خلاقیت را ذاتی می دانند خلاتقیت امری اکتسابی است.

در اين مقاله به خلاقيت و اهميت آن در مراكز آموزشي و چگونگي مديريت كردن آن اشاره مي شود.

كليدواژه :

خلاقيت ؛ نوآوري ؛ مراكز آموزشي ؛ نيروي انساني

مقدمه

 بنابر این یکی از وظایف اساسی نظا م آموزشی آموزش خلاقیت به دانش آموزان است برای آموزش خلاقیت را ههای گوناگونی وجود دارد که یکی از ان راه ها استفاده از سوالات واگرا در جریان فرایند آموزش است معمولا سوالات را می توان از نظر نوع پاسخ هایی که دانش آموزان به آنها می دهند به دو دسته واگرا وهمگرا تقسیم نمود سوالات همگرا سوالاتی هستند که دارا ی پاسخ های یکسانی هستند و همه ی دانش آموزان پاسخ ها مشا بهی به آنان می دهند مانند :۱- فتوسنتز چیست ؟ ۲ - مساحت شکل زیر را محاسبه نمایید ؟ ۳-عوامل موثر برآب وهوای ناحیه معتدل ایران را توضیح دهید ؟و...اما سوالات واگرا سوالاتی هستند که دارای پاسخ ها گونا گونی هستند ودانش آموزان می توانند برای آنها پاسخ های متنوعی را ارایه نمایند این سوالات اگر توسط معلمان دروس مختلف به درستی طرح شوند می توانند در توسعه تفکر خلاق موثر باشند.

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                                        صفحه

چکیده.......................................................................................................................... 1

كليدواژه....................................................................................................................... 1

مقدمه........................................................................................................................... 2

مفهوم خلاقیت و نوآوری................................................................................................ 4

آموزش خلاقیت............................................................................................................ 5

روش‌های آموزش خلاقیت به دانش آموزان ...................................................................... 6

نحوه پرورش خلاقیت دانش آموزان ................................................................................ 9

ویژگی های معلم پرورش دهنده ی خلاقیت ...................................................................... 10

عوامل جلوگیری از خلاقیت کودکان ............................................................................... 11

موانع خلاقیت در محیط مدرسه........................................................................................ 12

تقويت روحيه پرسشگري در دانش آموزان......................................................................... 14

ارتقای مهارت ایده پردازی در دانش‌آموزان....................................................................... 15

نتیجه............................................................................................................................ 16

منابع............................................................................................................................. 18

مفهوم خلاقیت و نوآوری

خلاقیت و نوآورى محرک اصلى تمدن هاست. تلفن، اتومبیل، هواپیما، رادیو، تلویزیون، رایانه، اتوماتیک، الکترونیک، قدرت اتمى و مسافرت هاى فضایى و خلق ادبیات و انواع هنرها و … نقاط عطفى از اختراعات و اکتشافات و نمودى ارزشمند از تفکر و ذهن خلاق بشر است. بنابراین، براى پیشرفت در صنعت، اقتصاد، سیاست و همه علوم، نیازمند تفکرى خلاق و نوآور مى باشیم; خلاقیتى که در ضمیر همه ما نهفته و در نحوه زندگى ما تأثیر دارد.

تحولات سریع عصر کنونى ما، نیازمند حل مسائل و مشکلات به گونه اى خلاق است. هرچند علم و توسعه و پیشرفت نیاز اولیه بشر امروزى است، ولى باید دانست که علم به خودى خود، ضامن حل بسیارى از مسائل و مشکلات آینده اى که ما با آن ها مواجه خواهیم شد نیست، تنها نیروى فوق العاده و قدرتمند خلاقیت است که مى تواند مسائل و مشکلات را به طرز خارق العاده اى از سر راه بشر بردارد.⁽¹⁾

روان شناسان در تعریف خلاقیت متفق القول نیستند و به خلاقیت از زوایاى گوناگونى مى نگرند; در گذشته محور بحث روان شناسان از خلاقیت «شخص خلاق یا فرایند خلاق» بود. امروزه نیز اگرچه بسیارى از اندیشمندان به خلاقیت به عنوان یک فرایند مى نگرند، اما تعریف آنان از خلاقیت، مبتنى بر ویژگى «مولد بودن» است.

مک کینان در تعریف خلاقیت مى نویسد: «خلاقیت عبارت است از حل مسأله به نحوى که ماهیتى بدیع و نو داشته باشد.»

ویلیامز مى نویسد: «خلاقیت مهارتى است که مى تواند اطلاعات پراکنده را به هم پیوند دهد، عوامل جدید اطلاعاتى را در شکل تازه اى ترکیب کند و تجارب گذشته را با اطلاعات جدید براى ایجاد پاسخ هاى منحصر به فرد و غیرمتعارف مرتبط سازد.»⁽²⁾

در چند دهه اخیر پژوهش هاى بسیارى در زمینه خلاقیت انجام شده است. پژوهش هاى انجام شده در زمینه آموزش خلاقیت، عموماً به این نتیجه رسیده است که خلاقیت را هم مى توان آموزش و هم پرورش داد.⁽³⁾

روشن است که هر کسى ممکن است در زمینه اى خاص خلاقیت داشته باشد. از هر کسى در هر زمینه نمى توان انتظار خلاقیت و ابتکار داشت. باید این بسترها و علایق و زمینه ها را شناسایى کرده و زمینه رشد آن ها را فراهم نمود .

آموزش خلاقیت

همه روان شناسان پرورشی و متخصصان آموزشی معتقدند که توانایی های آفریننده و شیوه های فکری واگرا را می‌‌توان به افراد، به ویژه به کودکان و نوجوانان، آموزش داد. ما اینجا به طور خلاصه به چند اصل کلی برای پرورش خلاقیت اشاره می‌‌کنیم.

1- تجارب کودکان را به موقعیت های خاص محدود نکنید.

سؤالاتی بپرسید که با چرا و چگونه آغاز می‌‌شوند، نه کجا و چه کسی و چه وقت. سؤال هایی طرح کنید که دارای جواب های متعدد باشند. سؤال هایی که تنها یک جواب دارند منجر به تفکر همگرا می‌‌شوند، سؤال هایی که جواب های متعددی را در یادگیرنده بر می‌‌انگیزانند. شوق تفکر واگرا و آفرینندگی است.

2- برای طرح سؤال‌ها و اندیشه های غیر معمول و بدیع ارزش قائل شوید.

از سؤال های غیر معمول که از سوی دانش آموزان طرح می‌‌شوندو شما از عهده جواب آنها بر نی آیید نهراسید. به آنها کمک کنید و با همکاری یکدیگر به جستجو برای یافتن جواب این سؤالات بپردازید.

3- فرصت هایی برای خود آموزی و یادگیری اکتشافی در اختیار یادگیرندگان قرار دهید.

4-. نسبت به تفاوت های فردی یادگیرندگان با احترام برخورد کنید.

گورتزل (2002- Gortzel ) پس از بررسی شرایط پرورشی 400 نفر از افراد برجسته قرن بیستم تأثیر شرایط پرورشی آموزشگاه‌ها و روش آموزشی معلمان را بر رشد توانایی های خلاق در کودکان به گونه زیر بیان داشته است. " معلمانی که بیش از معلمان دیگر مورد احترام و علاقه افراد نخبه مورد مطالعه ما قرار داشتند، معلمانی بودند که به این افراد امکان می‌‌دادند تا متناسب با توانایی هایشان پیش بروند. فرصت فعالیت کردن در موضوعات دلخواهشان را به آنها می‌‌دادند و آنها را به تفکر وا می‌‌داشتند و کتاب های مهیج به آنها معرفی می‌‌کردند"

5- رفتارهای آفریننده را برای کودکان سر مشق قرار دهید.

یلون و نیستاین (2003) در این مورد گفته اند: " دانش آموزان کلاس پنجم ابتدایی پس از مشاهده رفتارهای خلاق نشان داده شده در یک فیلم یا از سوی معلم، رفتارهای خلاق از خود نشان داده اند."

روش‌های آموزش خلاقیت به دانش آموزان

‌١- تجارب دانش آموزان را به موقعیت‌های خاص محدود نکنیم. کارهای بدیع و تخیلات دانش آموزان را مورد تشویق قرار دهیم، سوالهایی از آنها بپرسیم که مشوق تفکر واگرا باشند، و از تکرار روش‌های معمول و متداول بپرهیزد. سوالهایی که که راه حل‌های متعدد داشته باشد مشوق تفکر واگرا و خلاقیت است. ما معلمین ریاضی ، باید ریاضی را آنطور که هست به دیگران یاد دهیم .

باید توجه کنیم که ریاضیات تنها مجموعه‌ای از حقایق نیست که به شکل قضیه یا مسئله به دیگران نشان داده شود . ریاضی تفکری است که به وسیله مجموعه‌ای از قضا یا و مسائل باید آن تفکر را در کسانی که خواستارآن هستند به وجود آوریم تا هر کس به هر مقدار ریاضی که می‌داند بتواند با مسائل برخورد کند.

‌2- برای طرح سوالها و اندیشه های غیر معمول و بدیع ارزش قائل شویم ..

دانش آموزان خود را تشویق کنید تا سوال‌های گوناگون از ما بپرسند. فراتر از اطلاعات دانش‌های معمول فکر کنند و راه‌های مختلف برای مسائل پیشنهاد دهند دانش آموزان را در اظهار اندیشه‌های اصیل و بدیع تشویق کنیم و با اظهار نظرهای غیر قالبی ، غیر متداول و تازه آنها با خوشرویی و با احترام برخورد نماییم ، حتی اگر فراتر از تصورات خود باشند . وقتی که ریاضیات به صورت ساخته و پرداخته و در آن هر سوالی با جواب صریح و متکی بر دلیل توسط خود معلم به دانش آموز ارائه شود ، دیگر دانش آموز حق هیچ نوع اظهاری ندارد زیرا سخن معلم درست است و دلیلی برای درستی آن ارائه داده و چون و چرای دانش آموز رد می شود. باید به دانش آموز فرصت داده شود تا در جریان یادگیری فعال باشد و ببیند که چگونه تعریفی تکامل پیدا می کند . باید حدس زدن و آزمون را که شیوه علمی و خلاقانه است به دانش آموزان در ریاضیات و هندسه آموزش داد.

‌3 - فرصت‌هایی برای خود آموزی و یادگیری اکتشافی در اختیار دانش آموزان قرار دهیم.

یکی از ویژگیهای افراد آفریننده ،استقلال شخصی و توانایی پیدا کردن راه حل مسایل به طریق اکتشافی و از راه خود آموزی است . اگر تنها حفظ کردن مطالب، راه حل‌های قالبی مورد تایید معلمان واقع شوند،؛ دانش آموزان به حفظ مطالب تشویق خواهند شد، اما اگر اندیشه‌های اصیل مورد تایید قرار گیرند، دانش آموزان به فعالیت‌های خلاق مبادرت خواهند کرد . کلاس باید جایگاه کشف کردن باشد به دانش آموزان اجازه دهید که خود مسئله و یا قضیه ای ارائه دهند هر چند ساده باشد مهم این است که فکری تازه و کشفی جدید به وقوع بپیوندد .

ریاضیات باید طوری تدریس گردد که حس کنجکاوی را در فرا گیران به طوری تداوم بخشد که همیشه در پی یافتن عقاید تازه درریاضی و کشف مطالب جدید باشند، هر چند که این مطالب قبلا به وسیله دیگران کشف شده باشد .

۴- رفتارهای خلاق را برای کودکان قرار دهیم.

پژوهشهای انجام شده نشان داده اند که روش آموزش از طریق سرمشق‌دهی بیشتر از روشهای مرسوم آموزشی منجر به ایجاد رفتارهای خلاق در یاد گیرندگان می شود .

‌کمک به دانش آموزان در خلاقیت

وقتی بر اساس یک برنامه آموزشی عمل می‌نمایید ، خیلی راحت فراموش می‌کنید که با رفتاری که از خود در کلاس نشان می‌دهید، ویژگی های ابتکاری و تخیلی می‌توانند تقویت شوند. ممکن است راجع به موضوع تدریس خود ایده ای آن چنان قوی داشته باشید که در این دام بیفتید که دیگر جایی برای افکار جدید و استثنایی باقی نگذارید.

 گاهی اوقات ، اگر کار از نظر تکنیکی ضعیف باشد یا به صورت بدی ارائه شود ، ممکن است ویژگی های اصلی یا استثنایی آن را از دست بدهیم. 1- در دادن تکلیف یا پروژه ، از یک دستور العمل اجمالی توجیهی با یک محرک خنثی استفاده کنید ، تا دان آموزان در انجام آن به شیوه خودشان ، از میدان دید وسیعی بر خوردار شوند و دریابند که تفاوت در نتیجه گیری ، بخشی از فعالیت است. 2- نوآوری و سلیقه های شخصی را بپذیرید ، حتی اگر راه حل هایی را که دانش آموزان با اتکا به توضیحات اجمالی شما ارائه می‌دهند ، آن چیزهایی نباشند که (شما ) مد نظر داشته اید. 3- اگر انجام یا ارائه تکلیف ضعیف بوده است ، نسبت به ایده‌ها وافکار پشت پرده آن واکنش مثبت نشان دهید و کمک کنید دانش آموزان در تبیین مقصود خود مهارت پیدا کنند. 4- سؤالات بدون مقدمه ای مطرح کنید و طیفی از پاسخ‌ها را بپذیرید. از پرسیدن سؤالاتی که پاسخ آنها فقط یک کلمه " درست است " می‌باشد ، امتناع کنید( مگر اینکه موضوع راجع به واقیت‌ها باشد). 5- به دانش آموزان فرصت تجربه ، اشتباه و پژوهش را بدهید. وقتی در حال ارائه یک تکلیف ، تکنیک و یا مطلب جدید به دانش آموزان هستید ، به آنها فرصت دهید تا امکانات را بسنجند و قبل از شروع هر تکلیف شاقی ، همه جوانب را در نظر بگیرید.

نحوه پرورش خلاقیت دانش آموزان

ایجاد تفکرخلاق، یکی از اهداف مهم آموزش وپرورش می باشد.

همه افراد دارای استعداد خلاقت میباشند و با تغییرات جزیی درکار و روش های تربیتی و آموزشی اولیای خانه و مدرسه ، می توان"دانش آموزخلاق" تربیت نمود.

راههای پرورش خلاقیت دردانش آموزان :

1-. دعوت ازافرادخلاق وموفق به کلاس ویا مصاحبه با آنها

2-  تاکید برتفکر و فهمیدن به جای حفظ درس

3- شناخت تفاوتهای فردی و پرورش استعدادهای بالقوه آنها

4- حذف هرگونه عوامل تهدید کننده در تدریس و جایگزینی عشق، محبت و امنیت به جای آنان

5- تشویق دانش آموزان به تفکر واگرا

6- استفاده از تمثیل در تدریس، تا مطلب بهتر درک شود.

7- معرفی دانش آموزان مبتکر و خلاق در مراسم آغازین به منظور الگوبرداری

8- قرار دادن جایگاه خاص در مدرسه برای نگهداری آثار ابتکاری دانش آموزان و معلمان خلاق

9- باید توجه داشته باشیم که کلاس های خیلی رسمی، از خلاقیت دانش آموز می کاهد.

10- تشویق دانش‌آموزان به انتقاد سازنده و تحمل عقاید دیگران.

ویژگی های معلم پرورش دهنده ی خلاقیت

 مربی یا معلمی که می خواهد یک کلاس ویژ ه ی پرورش خلاقیت را اداره کند و یا این که علاقمند است در جریان تدریس روزمره ی خود به طور جدی پرورش خلاقیت دانش آموزان را هم مدنظر داشته باشد، اگر چنان چه از خصوصیات و نگرش های ویژ ه ای که با ماهیت و فرآیند خلاقیت مناسبت دارد ، برخوردار باشد ،مطمئنا در کار خود بسیار موفق تر عمل خواهد کرد. برخی ویژگی های معلم علاقمند به خلاقیت که داشتن آن ها به بازدهی بیشتر کلاس و تدریس او می‌انجامد، موارد زیر است :

1- تحمل عقاید نو دانش آموزان را داشته باشد.

2- از صبر و تحمل بالایی برخوردار باشد .

3- از انگیزه ای قوی برخوردار باشد.

4- پذیرای ایده ها و نظرات غیر عادی دانش آموزان خود باشد.

5- در چند زمینه‌ی مختلف معلومات و مهارت داشته باشد.

6- خیال پردازی دانش‌آموزان را تشویق کند.

عوامل جلوگیری از خلاقیت کودکان

داشتن خود انگاری منفی :

اصلی ترین عاملی که مانع بروز رفتارهای خلاقانه می شود ، این است که تصور کنیم آدم خلاقی نیستیم . اگر شما به خودتان بگویید :«من آدم خلاقی هستم »، در این صورت خود را مجبورمیکنید باور های متفاوتی خواهید داشت و سعی خواهید کرد مهارت های لازم برای بیان هویت و باور های خود کسب کنید . اگر باور شما این باشد که فردی «غیر اخلاقی » هستید در آن صورت نیازی نیست که یاد بگیرید چگو نه خلاق باشید .

عدم اعتماد به نفس :

کودکی که اعتماد به نفس ندارد ، نمی تواند در برابر دیگران توانایی های خود را بروز دهد .

فشار روانی :

فشار روانی (استرس) ، نیرو و توان فرد را که در شرایط عادی می تواند از آن خلا قانه بهره بگیرد ، از بین برده و سلامت جسمانی او رانیز به خطر می اندازد .

ترس :

ترس از بیان افکار و عقیده های خود و دغدغه مورد انتقاد دیگران قرار گرفتن نیز یکی از عامل های باز دارنده ی بروز رفتار های خلاقانه است .

داشتن هدف های متفاوت و متناقض :

درگیر شدن با امور گو ناگون با هدف های متناقض ، انگیزه تفکر خلاقانه را از بین برده و آرامش جسمانی و روحی فرد را سلب می کند و این خود مانع بزرگی در بروز رفتار خلاقانه است .

نقش بزرگ سالان در شکو فایی خلاقیت کودکان :

محدودیت عمده در برابر آنچه کو دکان می توانند انجام دهند ، آن سات که فکر کنند از عهده ی «انجام دادن » آن بر نمی آیند . کودکان همگی قابلیت و توان آن را دارند که خلاق باشند و لذت آفریدن چیز جدیدی بهر ه مند شوند . پس باید پایه ای محکم برای خلاقیت در آنها نهاد . گاه معلمان و پدر مادران با پیام های منفی ، در برابر آنچه دانش آموزان قادر هستند انجام دهند ، مانعی به وجود می آورند که این مانع ، دشمئن ایتکار و خلاقیت است .

موانع خلاقیت در محیط مدرسه

1- تاكيد زياد بر نمره ي دانش آموز به عنوان ملاك خوب بودن

اين مسئله يكي از شايع ترين موانع رشد خلاقيت و نوآوري در دانش آموزان به شمار مي‌رود. هنگامي كه دانش‌آموز احساس كند ، تنها ، چيزي اهميت بيشتري دارد و در ارزيابيها ملاك خوب بودن شمرده می‌شود ، نمره بالاست و نه چيز ديگر ، در نتيجه كسب نمره ي بيشتر  به خودي خود براي وي حكم مهم ترين هدف را پيدا مي كند و بنابراين او تنها در جهت به دست آوردن آن مي كوشد . در چنين جوي تلاش براي خلاقيت و نوآوري و نوآوري براي دانش آموز معنايي نخواهد داشت .

2- روش هاي تدريس سنتي و مبتني بر معلم محوري

به كارگيري افراطي روش هاي سنتي كه در آنها غالبا معلم نقش محوري را در كلاس ايفاء مي كند و بيش تر مبتني بر سخن راني و استفاده از مهارت هاي كلامي است ، سبب مي شود دانش آموز در فرآيند تدريس و يادگيري و ايفاي يك نقش فعال فرصت مشاركت كم تري  را پيدا كند.دانش‌آموزي كه در اين نوع سيستم تحصيل مي كند مجالي براي بروز استعدادهاي خلاق نمي يابد و به تدريج تحرك و پويايي خود را از دست مي دهد.

3- عدم شناخت معلم نسبت به خلاقيت و نوآوري

در بسياري از موارد آشنا نبودن معلم يا مربي با شيوه هاي پرورش خلاقيت و نوآوري دانش آموزان خود به تنهايي يك مانع بزرگ در اين زمينه محسوب مي شود .معلمي كه شناخت  صحيحي از ماهيت خلاقيت و نوآوري ،موانع و روش هاي پرورش نداشته باشد، بديهي است نه تنها نمي تواند اقدامي براي بروز استعداد هاي خلاق دانش آموزان خود در كلاس   انجام دهد ، بلكه ممكن است ناآگاهانه و به مرور زمان كلاس درس خود را به محيطي تبديل كند كه در آن خلاقيت و نوآوري دانش آموز سركوب مي شود.

4-فقدان حداقل امكانات لازم براي انجام فعاليت هاي خلاق دانش آموزان

هر چند بسياري از فعاليت هاي خلاق نيازمند هزينه ها و امكانات خاصي نيست واغلب آن ها با اندكی تغيير در روش هاي تدريس و استفاده بهينه امكانات و فضاي آموزشي موجود در مدارس قابل اجراست ، اما گاهي فقدان اين حداقل امكانات لازم سبب مي شود كه انجام برنامه هاي پرورش خلاقيت و نوآوري در كلاس و مدرسه با مانع يا شكست روبه رو شود .اين كمبودها در بسياري از موارد تاثيري مخرب بر علاقه و انگيزه ي دانش آموزان براي شركت در اين برنامه ها مي گذارد.

5- اهداف و محتواي كتاب هاي درسي

موضوع اهداف و محتواي درسی مبحثي بسيار گسترده است و از جوانب مختلف قابل بررسي مي باشد ، اما در اين جا تا اين حد بدان اشاره مي شود كه چنان چه در يك نظام آموزشي كتاب درسي به عنوان مهم ترين و تنها منبع تدريس و آموزش مورد استفاده قرار گيرد و در عين حال در ميان اهداف و محتواي آن چيزي به عنوان پرورش خلاقيت و نوآوري منظور نشده باشد،مسلما دانش آموز آزادي عمل و توانايي لازم را نخواهد داشت كه پا را از چهارچوب كتاب درسي خود فراتر بگذارد و در نتيجه او مي آموزد تا صرفا در محدوده كتاب درسي خود بينديشد و نه بيش تر.

6- ارائه ي تكاليف درسي زياد به دانش آموزان

معمولا انجام تكاليف درسي بخش عمده اي از وقت دانش آموزان را به خود اختصاص مي‌دهد.در مواردي كه به دانش آموز تكاليف زيادي داده مي شود و او ناچار مي شود همه ي توان و انرژي فكري خود را براي انجام آن تكاليف صرف كند ، در نتيجه ديگر فرصت و هم چنين توانايي چنداني براي پرداختن به فعاليت هاي ديگر نخواهد داشت . به علاوه از آنجا كه غالبا انجام زياده از حد تكاليف درسي براي دانش آموزان چندان خوشايند نيست ،اين موضوع مي تواند سبب بي علاقگي و بي ميلي آن ها نسبت به فعاليت هاي ديگر از جمله  فعاليت هاي خلاقانه كه غالبا نيازمند آرامش فكري و رواني است ،گردد.

تقويت روحيه پرسشگري در دانش آموزان

يكي از مهمترين مولفه هاي ايجاد روحيه ي پرسشگري در دانش آموزان تقويت اعتماد به نفس در دانش آموزان است به خصوص در مناطقي كه به دلايل بسياري مانند پايين بودن سطح فرهنگي و آموزشي  خانواده ها ،تعداد زياد فرزندان در يك خانواده ،فقر مالي واز عواقب آن نداشتن حوصله خانواده در جواب گويي به سوالات فرزندانشان وموارد بسيار ديگري كه باعث پايين آمدن اعتماد به نفس در بچه ها مي شود وظيفه همكاران سنگيس تر مي شود.چرا كه چنين دانش آموزاني در بحث ها ي گروهي شركت نمي كنند و  از جواب دادن به سوال آموزگار  وحشت دارند حتي اگر جواب درست را بدانند.

هم سوال از علم خيزد هم جواب                             همچو خار و گل كه ازخاك است و  آب

اگر ما بتوانيم فراگيرانمان رابه خلاقه پرسش مندي مجهز كنيم و به آنان بياموزيم كه طرح پرسش كليد دستيابي به پاسخ هاي بزرگ است راه پر پيچ و خم آموختن را برايشان هموارتر كرده ايم زيرا داشتن پرسش به واقع مجهز كردن آنان  به چراغي است كه مي تواند كوره راه هاي ندانستن را به كمك آن آسوده تر در نوردند

جهت ايجاد روحيه پرسشگري در فراگيران بايد به نكات زير توجه داشت

 1-تقویت مهارت مشاهده در فراگیران

2-انجام فعالیتهای آموزشی به صورت گروهی

3- تشويق دانش آموز پرسشگر توسط معلم

4- ايجاد خلاقيت و نوآوري و ابتكار در ذهن فراگيران

ارتقای مهارت ایده پردازی در دانش‌آموزان

مدارس بسیاری از دانش آموزان را تبدیل به افرادی منفعل نموده که با کمترین چالش فکری، آموخته های خود را باز پس می دهند و همچنان جای خالی آفرینندگی و ایده پردازی در نظام آموزشی احساس می شود و نمود آن را در کاهش علاقه و انگیزه دانش آموزان برای یادگیری و افت تحصیلی می بینیم و به نظر می رسد از لحاظ کیفی دانش آموزان ما از قافله ايده پردازي بسیار عقب مانده اند!

آنچه به نظر می رسد بیشتر از این کمبود مهم در نظام آموزشی خودنمایی می کند، نبودن فرهنگ نو آوری و ايده پردازي در مسوولین آموزشی و برنامه ریزان آموزش و پرورش است و طبیعتا با وجود ایجاد این فرهنگ است که نمی توان انتظار داشت نظام آموزشی ما بتواند انگیزه های ایده پردازی را در دانش آموزان ارتقا دهد.

نتیجه

بدون شک سهم عمده پیشرفت بشری در گرو ابتکارات، ابداعات و اختراعات بوده که ریشه آنها به ايده پردازي بر می گردد. بدیهی است بروز این ايده پردازي از اوان دوره یادگیری یعنی دانش آموزی در مدارس آغاز می شود در حالی که در مدارس ما کمتر فرصتی برای شکوفا شدن استعداهای خلاق دانش آموزان وجود دارد تا جایی که دانش آموزان گاهی با دادن یک پاسخ متفاوت و یا روشی نو با مخالفت صریح معلم خود روبه رو و یا به عنوان دانش آموزی تنبل و بی توجه به کلاس معرفی می شوند.

با وجود اینکه جای خالی این عنصر مهم در نظام آموزشی به وضوح دیده می شود در برنامه ریزی مسوولان این بعد مهم آموزش به صورت یک نماد در کنار برنامه های نظام آموزشی جای گرفته و تاکنون هیچ برنامه جدی برای تعیین یک کارشناس خلاق یا برای گنجاندن آن در کتب درسی و یا شیوه تدریس معلمین در نظر گرفته نشده است.

اساسا آموزش بدون تفکر و بدون اینکه توانمندی ها شکوفا شود و فقط به ارائه مطلب پرداخته شود آموزش نیست و مطمئنا آموزش و محفوظات بسیار غلط است ولی تلاش این است که در تمام کتب درسی بحث ايده پردازي را اعمال کنیم و معتقدیم می تواند سهم آموزش و پرورش خیلی بیشتر از این باشد به شرط اینکه زمینه های آن نیز فراهم باشد. شما می دانید که ما در مدارس محدودیت زمانی داریم که این خود مانع اساسی است. از سویی تعامل بین خانه و مدرسه نیز موضوعی است که توجه بیشتری می طلبد و در این مورد رسانه ها می توانند نقش مهمی ایفا کنند، یعنی تقویت ايده پردازي تنها در گرو کتاب تحصیلی نیست بلکه فضای آموزشی، خانواده و سایر زمینه های اجتماعی و فرهنگی نیز وجود دارد که می تواند به توسعه ايده پردازي کمک کند.

ايده پردازي بحث بسیار گسترده ای است و نیاز به پژوهش دارد و اینکه در حال حاضر چه سهمی از کتب درسی به این موضوع اختصاص می یابد نیاز به کارشناسی بیشتری دارد، اما ما امیدواریم که با بحث طرح تحول بنیادین در مدارس زمینه ايده پردازي را فراهم کنیم و قطعا معلمان و دبیران ما از طرفی باید مهارت های انگیزش و ایجاد ايده پردازي را دیده باشند و از طرفی مجالی برای آن باشد.

ذوعلم در پاسخ به این پرسش که اجرایی شدن این طرح چقدر طول خواهد کشید، گفت: این طرح تا پایان سال آینده به پایان می رسد و اجرای آن نیز ۲ تا ۷ سال زمان می طلبد، چرا که برای این گونه طرح ها ۱۰ تا ۱۵ سال زمانی است که معمولا باید صرف شود تا طرحی نهادینه شود.

: برای این کار نیازمند آنیم که مولفه های تاثیر گذار را شناسایی کنیم که در تدوین سند ملی برنامه آموزش و پرورش، سازمان پژوهش به دنبال این برنامه هست و اقدامات خوبی هم انجام گرفته ولی هنوز در مرحله انجام است و در کنار آن سیاست ها مبنی بر این است که بازنگری در دوره پیش دبستان و دبستان صورت گیرد.

منابع :

1. کتاب (( کلاس خلاقیت) -منبع - سلیمانی ،افشین « کلاس خلاقیت » انتشارات انجمن اولیاء و مربیان .تاریخ انتشار :1381تابستان . چاپ اول. تیراژ : 5000 جلد

2. کتاب« مدارس پیشرو و کار آمد»، آقای طاهر جاویدانی، نشر نگاه نو، تهران، 1384.

3 ماهنامه رشد و تکنو لوژی آموزشی - پژوهشی

4- www.tebyan.net

5- www.aftab.com

6- www.roshd.com